LỜI MỞ ĐẦU: NGƯỜI LỮ HÀNH ĐI GIỮA ĐỜI THỰC VÀ CÕI MƠ
Hội họa chân dung chưa bao giờ đơn thuần là sự mô phỏng các đường nét vật lý trên gương mặt nhân vật. Khởi đi từ truyền thống cổ điển phương Tây cho đến những bước chuyển mình mạnh mẽ của hội họa đương đại, chân dung luôn là một chiếc gương soi chiếu tâm hồn, một nỗ lực ghi lại bản ngã con người trong một khoảnh khắc ngưng đọng của thời gian. Khi tiếp cận bộ ba tác phẩm được sáng tác vào năm 2026 của họa sĩ Liz Quiehui (Hoàng Quốc Huy), người xem không chỉ đối diện với dung nhan của một người phụ nữ Á Đông mang vẻ đẹp phúc hậu, dịu dàng, mà còn bước vào một hành trình tư duy thẩm mỹ sâu sắc, nơi ranh giới giữa thực tại duy lý và thế giới ảo ảnh siêu thực bị xóa nhòa.
Tác giả Hoàng Quốc Huy là một cá tính nghệ thuật đặc biệt. Với đời sống nội tâm đa tài, vừa là một nhà nghiên cứu ứng dụng phương Đông, nhà thơ lại vừa là một họa sĩ, tư duy nghệ thuật của ông rõ ràng chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi tính biểu tượng, sự vận động không ngừng của năng lượng và cái nhìn mang đậm màu sắc triết học về bản thể con người. Ba bức họa chân dung này không tách rời nhau; chúng tạo thành một chỉnh thể tự sự, một chương hồi nghệ thuật kể về sự chuyển biến của không gian, thời gian và thế giới tinh thần của cả nhân vật lẫn người sáng tạo. Từ ngôn ngữ siêu thực đỉnh cao ở bức vẽ đầu tiên, tác giả đã dẫn dắt người xem lùi dần vào không gian xưởng họa đậm đặc tính biểu hiện (Expressionism) và ấn tượng (Impressionism) ở hai bức họa tiếp theo. Bài bình luận này sẽ đi sâu phân tích từng lát cắt cấu trúc, màu sắc, bút pháp và chiều sâu tư tưởng ẩn chứa sau ba bức chân dung đầy mê hoặc này.
1. BỨC TRANH THỨ NHẤT: BÀI THƠ SIÊU THỰC VỀ THỜI GIAN, THIÊN NHIÊN VÀ SỰ BẢN THỂ HÓA
Cấu trúc không gian siêu thực và sự kế thừa tinh thần Salvador Dalí
Bức họa đầu tiên lập tức kéo người xem vào một không gian đậm tính kỳ ảo, gợi nhắc mạnh mẽ đến trường phái siêu thực (Surrealism) của thế kỷ XX, nơi Salvador Dalí hay René Magritte từng ngự trị. Điểm nhấn trung tâm của tác phẩm là gương mặt người phụ nữ được đặc tả vô cùng mềm mại, sống động, nhưng phần thân thể cô lại hòa quyện và biến đổi thành các thực thể phi lý tính của tự nhiên và kiến trúc.
Không gian xung quanh nhân vật không tuân theo quy luật phối cảnh xa gần truyền thống hay trọng lực của vật lý học. Phía bên trái, một chiếc giá sách bằng gỗ màu cam rực rỡ bị uốn cong, vặn vẹo như đang tan chảy trong không trung. Trên đỉnh giá sách, một cuốn sách đang mở ra, từ đó mọc lên những nhành cây xanh tươi hướng về chú chim bồ câu trắng đang sải cánh bay. Sát cạnh đó, một chiếc quạt điện cổ điển mọc ra đôi cánh thiên nga trắng muốt, thổi tung một dải lụa hồng mềm mại bay lượn trên nền trời.
Ở phía đối diện, bên phải bức tranh, một chiếc ô màu tím cô độc lơ lửng, một cánh cửa mở toang hướng ra khoảng trời xanh ngắt đầy mây trắng ngự trị ngay giữa sa mạc khô cằn. Trên nền cát, hai khối cầu – một lớn màu xanh xám, một nhỏ màu đỏ – nằm im lìm như những điểm lặng toán học trong một giấc mơ. Phía trên cao, những đám mây cuộn trào tích tụ thành hình những khuôn mặt người đang nhắm nghiền mắt suy tư, bên cạnh những chiếc gương soi viền vàng lơ lửng phản chiếu những gương mặt hư ảo.
Biểu tượng của thời gian và sự giải cấu trúc cơ thể
Họa sĩ đã lồng ghép những biểu tượng kinh đoán của chủ nghĩa siêu thực vào cấu trúc tác phẩm một cách tài tình. Hình ảnh cái cây khô cằn mang trên mình những chiếc đồng hồ mềm đang tan chảy là một sự tri ân rõ nét đối với kiệt tác "Sự dai dẳng của ký ức" (The Persistence of Memory) của Dalí. Thời gian ở đây không còn là những con số cơ học nhảy đều trên mặt số, mà nó bị kéo căng, bị bẻ cong bởi xúc cảm và tâm thức của con người.
Đáng chú ý nhất chính là phần thân dưới của người phụ nữ. Chiếc áo vải hoa nhí nền xám nhạt không kết thúc ở gấu áo thông thường mà co kéo, chảy tràn xuống dưới, biến thành những rễ cây, những dải đất hòa quyện vào thảm cỏ xanh mướt của bình nguyên phía dưới. Một khoảng trống lớn được khoét rỗng ngay trên cơ thể cô, mở ra một tầm nhìn xuyên thấu về một bầu trời xanh rực nắng và những dãy núi trùng điệp phía xa. Ở vai trái, chiếc áo như bị xé toạc bởi một luồng ánh sáng cam lửa rực rỡ, từ đó giải phóng một đàn bướm đa sắc màu đang tung cánh bay lên.
Sự giải cấu trúc cơ thể này mang một hàm ý triết học sâu sắc: con người không phải là một thực thể cô lập với thế giới. Chúng ta được nuôi dưỡng từ lòng đất mẹ (phần thân biến thành thảm cỏ), mang trong mình khoảng trống của vũ trụ bao la, chịu sự chi phối của thời gian (cây đồng hồ tan chảy) nhưng luôn khát khao tự do và sự tái sinh (đàn bướm và cánh chim bay lên).
Ngôn ngữ màu sắc và ánh sáng
Bức tranh là một bản hòa ca về màu sắc với sự tương phản gay gắt nhưng vô cùng hợp lý giữa tông màu nóng và lạnh. Nền trời hoàng hôn nhuộm một sắc cam vàng rực rỡ, biểu thị cho sự chuyển giao, cho khoảnh khắc giao thoa giữa ngày và đêm, giữa ý thức và tiềm thức. Sắc cam lửa ở góc áo bị xé rách và chiếc giá sách tạo nên những điểm nhấn thị giác mạnh mẽ, kéo mắt người xem chuyển động liên tục.
Đối chọi với sắc nóng rực ấy là màu xanh dịu mát của thảm cỏ, bầu trời trong vòm ngực nhân vật và chiếc ô màu tím trầm lặng. Ánh sáng trong tranh không đến từ một nguồn cố định như mặt trời hay đèn chiếu, mà nó tự thân phát tỏa từ chính các sự vật và từ gương mặt rạng rỡ của người phụ nữ. Bút pháp trong bức tranh này cực kỳ mượt mà, kỹ lưỡng, các lớp màu được chuyển mịn màng nhằm tạo ra cảm giác chân thực cho những điều hoang đường nhất.
2. BỨC TRANH THỨ HAI: LÙI VÀO PHÒNG TRANH – SỰ KHẲNG ĐỊNH CỦA BÚT PHÁP ẤN TƯỢNG VÀ TÍNH CHÂN THỰC
Sự dịch chuyển không gian từ vĩ mô đến vi mô
Bước sang tác phẩm thứ hai, người xem trải qua một bước chuyển dịch đầy thú vị khi họa sĩ kéo chúng ta từ không gian vũ trụ siêu thực bao la trở về với một góc phòng tranh vô cùng ấm cúng và chân thực. Không còn hoang mạc, không còn đồng hồ tan chảy hay những đám mây hình mặt người. Thay vào đó, bối cảnh phía sau nhân vật là một bức tường trắng của xưởng họa với chiếc giá sách bằng gỗ màu cam quen thuộc dạng hình hộp chữ nhật treo trên tường, bên trong thấp thoáng vài cuốn sách và những tập hồ sơ.
Sự xuất hiện của chiếc giá sách này chính là "chìa khóa" kết nối tư duy của hai bức tranh. Chiếc giá sách ngay ngắn ở bức tranh thứ hai này chính là hình ảnh nguyên bản, thực tại của chiếc giá sách bị bẻ cong, vặn vẹo trong giấc mơ siêu thực ở bức tranh thứ nhất. Bằng cách này, Hoàng Quốc Huy đã hé lộ cho người xem thấy mối liên hệ mật thiết giữa thực tại và mộng tưởng: Mộng tưởng không sinh ra từ hư không, nó là sự giải cấu trúc và tái kiến thiết các chất liệu của đời sống thực tại qua lăng kính của tiềm thức nghệ sĩ.
Bút pháp sơn dầu ấn tượng và sự tôn vinh kết cấu chất liệu
Nếu ở bức tranh thứ nhất, tác giả giấu đi các vệt cọ để tạo nên một bề mặt mịn màng như tranh kỹ thuật số, thì ở bức tranh thứ hai này, ông lại phơi bày toàn bộ sức mạnh của những vệt cọ sơn dầu dày dặn (impasto). Từng nhát cọ thô ráp, mạnh mẽ in đậm trên mặt toan.
Mái tóc của nhân vật không còn là những sợi tóc suôn mượt tơ rủ mà được kiến tạo bằng những nhát cọ màu nâu, vàng chanh, và trắng đan xen, bắt lấy ánh sáng rực rỡ từ phía trên chiếu xuống. Về trang phục, chiếc áo hoa nhí – cùng một kiểu dáng với chiếc áo ở bức tranh siêu thực – giờ đây được tả bằng những vệt màu nguyên bản nhanh, dứt khoát. Những bông hoa đỏ, hoa xanh chỉ là những chấm màu đặt cạnh nhau nhưng khi nhìn xa lại tạo nên một sự rung động thị giác tuyệt vời.
Làn da của gương mặt người phụ nữ được đắp điếm bằng nhiều lớp màu phong phú. Sắc hồng của đôi má, nét cam rực của đôi môi, và những vệt màu trắng sáng (highlight) trên sống mũi và vầng trán thể hiện một kỹ thuật nắm bắt ánh sáng sinh động của trường phái Ấn tượng. Nhân vật hiện lên tràn đầy sức sống, gần gũi, ấm áp với nụ cười mỉm nhẹ nhàng và đôi mắt ngập tràn tình cảm.
3. BỨC TRANH THỨ BA: SỰ HOÀN THIỆN CỦA KHÔNG GIAN BIỂU HIỆN VÀ CHIỀU SÂU TÂM LÝ
Sự cô đọng về bố cục và sự chuyển biến của ánh sáng
Bức tranh thứ ba là sự tiếp nối, nhưng ở một biên độ cảm xúc đậm đặc và mạnh mẽ hơn so với bức tranh thứ hai. Vẫn là người phụ nữ ấy, vẫn là chiếc áo hoa ấy và góc xưởng họa có chiếc giá sách gỗ treo tường. Tuy nhiên, góc nhìn đã được thay đổi nhẹ: góc máy dịch chuyển sang bên phải một chút, làm lộ diện chiếc quạt treo tường ở phía trên bên trái (đây cũng chính là chiếc quạt điện đã mọc cánh bay lên trong bức tranh siêu thực).
Ánh sáng trong bức tranh thứ ba này trở nên phức tạp và mang tính kịch tính hơn. Không còn là thứ ánh sáng ban ngày trong trẻo của bức thứ hai, không gian ở đây bị bao phủ bởi một bầu không khí vàng ấm, đan xen những vệt màu xám, xanh ô-liu và nâu đen ở phần nền phía sau. Bức tường trắng ở bức tranh trước giờ đây đã biến thành một bức nền hỗn độn của những vệt cọ đầy cảm xúc, gợi lên một trạng thái tâm lý nội tâm chuyển động dữ dội.
Ngôn ngữ biểu hiện và thế giới nội tâm của nhân vật
Ở bức họa này, bút pháp của Hoàng Quốc Huy có xu hướng tiến gần hơn đến chủ nghĩa Biểu hiện (Expressionism). Các vệt cọ không còn chỉ đi theo hướng để tả khối hay ánh sáng một cách duy lý của trường phái Ấn tượng, mà chúng trở nên phóng khoáng, gai góc và giàu cảm xúc hơn.
Gương mặt của người phụ nữ trong bức tranh thứ ba mang một chiều sâu tâm lý rõ rệt. Đôi mắt cô mở to, lấp lánh ánh nhìn sâu thẳm hướng thẳng về phía người xem. Có một sự tĩnh lặng, một sự thấu hiểu và trải nghiệm ẩn sau ánh mắt ấy. Những vệt màu trên gương mặt được xử lý với độ tương phản mạnh hơn: mảng tối dưới cằm, bên má đậm hơn, làm nổi bật lên những mảng sáng rực rỡ trên gò má và trán. Mái tóc của cô được đánh rối hơn, các lọn tóc xõa tự nhiên bên tai được tả bằng những đường đi cọ nhanh, thanh thoát nhưng đầy nội lực.
Chiếc áo hoa nhí ở tác phẩm này dường như cũng chìm vào trong dòng chảy của những vệt cọ xung quanh. Sự phân định giữa nhân vật và phông nền không còn quá rạch ròi; họ như hòa vào nhau trong một vùng không gian thẩm mỹ đồng nhất, nơi màu sắc và đường nét lên tiếng thay cho lời nói.
4. TÍNH NHẤT QUÁN VÀ SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TƯ DUY NGHỆ THUẬT HOÀNG QUỐC HUY
Sợi dây liên kết biểu tượng giữa thực tại và mộng tưởng
Khi đặt ba bức tranh cạnh nhau, chúng ta chứng kiến một cuộc đối thoại liên tục giữa các biểu tượng trải dài qua các tác phẩm:
- Chiếc giá sách: Xuất hiện ở cả ba bức tranh. Từ một vật thể thực tế, ngăn nắp trong xưởng họa (bức 2, 3), nó bị tiềm thức bẻ cong để trở thành một biểu tượng của tri thức đang chuyển dịch, đang sinh sôi nảy nở với những nhành cây xanh mọc ra trong cõi mơ (bức 1).
- Chiếc quạt điện: Xuất hiện dưới dạng vật thể thực tế treo tường ở bức 3 và biến đổi thành chiếc quạt mọc cánh thiên nga bay lượn ở bức 1. Chiếc quạt thổi gió đời thực đã trở thành ngọn gió của nguồn cảm hứng, thổi bùng lên dải lụa của thơ ca và nghệ thuật trong không gian siêu thực.
- Chiếc áo hoa nhí: Là điểm tựa định vị nhân vật. Dù ở trong bất kỳ chiều không gian nào – dù là khi cơ thể bị giải cấu trúc để hòa vào đất trời, hay khi đang ngồi yên lặng giữa xưởng họa bộn bề – người phụ nữ vẫn giữ nguyên chiếc áo ấy, gương mặt ấy và nụ cười ấy. Đó là lời khẳng định về một bản ngã bất biến, một tâm hồn nhất quán giữa muôn vàn biến động của thế giới bên ngoài và những suy tưởng bên trong.
Sự chuyển dịch về bút pháp – Từ lý tính mượt mà đến cảm xúc thô ráp
Tiến trình từ bức tranh thứ nhất đến bức tranh thứ ba cho thấy sự đa dạng trong kỹ thuật làm chủ chất liệu của họa sĩ. Hoàng Quốc Huy chứng minh rằng ông không bị đóng khung trong bất kỳ một lối vẽ nào. Ông có thể vẽ siêu thực một cách mượt mà, bóng bẩy, chính xác đến từng chi tiết như một người thợ kim hoàn gọt giũa giấc mơ. Nhưng ông cũng sẵn sàng buông lỏng vệt cọ, để cho cảm xúc dẫn đường, đắp điếm những mảng màu dày cộm, đầy thách thức lên mặt toan để kiếm tìm cái chân thực trong khoảnh khắc của trường phái Ấn tượng và Biểu hiện.
Sự chuyển dịch này phản ánh hành trình tư duy của người nghệ sĩ: từ việc phóng tầm mắt ra vũ trụ bao la để triết lý về nhân sinh, rồi lùi dần bước chân về với căn phòng nhỏ, đối diện với con người bằng xương bằng thịt, bằng hơi thở và ánh nhìn thực tại. Cả hai hành trình ấy, suy cho cùng, đều là để tìm kiếm câu trả lời cho câu hỏi: Con người là ai giữa cuộc đời này?
LỜI KẾT: SỰ CHIẾN THẮNG CỦA CÁI ĐẸP VÀ BẢN THỂ NHÂN VĂN
Bộ ba chân dung năm 2026 của họa sĩ Liz Quiehui (Hoàng Quốc Huy) là một dấu ấn đẹp trong hội họa đương đại. Bằng việc kết hợp nhuần nhuyễn giữa chủ nghĩa siêu thực phương Tây với tâm hồn và nét đẹp của người phụ nữ Á Đông, tác giả đã tạo nên những tác phẩm không chỉ mãn nhãn về mặt thị giác mà còn giàu giá trị suy tưởng.
Người phụ nữ trong tranh, dù ở chiều không gian ảo ảnh đầy biến động với đồng hồ tan chảy và bướm bay ra từ lồng ngực, hay ở không gian thực tại của phòng tranh với những nhát cọ thô ráp xù xì, vẫn hiện lên với một vẻ đẹp an nhiên, tự tại và tràn đầy lòng trắc ẩn. Đó chính là tinh thần nhân văn cao cả mà Hoàng Quốc Huy gửi gắm: Dù dòng thời gian có trôi chảy, dù thực tại có bộn bề hay mộng tưởng có xa xôi, cái đẹp chân phương của con người và tâm hồn nghệ thuật vẫn luôn là thứ neo giữ chúng ta lại với cuộc đời này. Bộ ba bức tranh này chắc chắn sẽ còn tiếp tục gợi mở nhiều tầng vỉa ý nghĩa cho bất kỳ ai yêu nghệ thuật và thích dấn thân vào những cuộc phiêu lưu của tâm thức.
Luật Sư. Lan Vy
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét